filmeducatie

Jongeren groeien op in een tijd waarin film er altijd en overal is. Met de tablet op schoot en smartphone in de hand zit film hen letterlijk dicht op de huid. Film is een taal, met een eigen visuele en auditieve woordenschat, grammatica en andere regels, die door de digitalisering alsmaar dominanter wordt in het alledaagse leven. Dat betekent niet meteen dat iedereen ook vloeiend film kan spreken. Net zoals een leerling die opgroeit in een Nederlandse taalcontext, niet automatisch een goede schrijver of kritische lezer is.

Film en taal

De taal van film leer je met filmeducatie. We definiëren filmeducatie als het bewust en kritisch kijken, onderzoeken en maken van film. Leerlingen geven betekenis aan wat ze zien of maken door hun ervaringen te benoemen, te onderzoeken en hierop te reflecteren. Met filmeducatie leren jongeren kritischer omgaan met film, waardoor ze beter zijn uitgerust om te participeren in onze samenleving. De opbrengst van filmeducatie is groot, want filmeducatie levert een rijkdom op aan inzichten over de maatschappij, taal en haar veranderingen, de geschiedenis, kunst en cultuur en de leerlingen zelf. Daardoor zet de leerling diens wereldbeeld en zichzelf in een breder perspectief.

Film is een taal, maar taal speelt ook een hoofdrol in film. Om te beginnen starten de meeste films met een geschreven tekst: het scenario. Maar ook de films die je uiteindelijk in de bios of op tv ziet, zitten vol met gesproken taal, non-verbale communicatie en dat wat je tussen de regels door moet lezen. Waarom loopt het gesprek tussen twee personages mis? In welke context vindt het gesprek plaats, en hoe weet je dat eigenlijk? Film is bij uitstek geschikt om de interactie tussen verschillende vormen van taal expliciet te maken en zo de bijbehorende vaardigheden aan elkaar te verbinden.

Doordat films verhalen zijn, zijn ze makkelijk te vergelijken met boeken. Context, achtergronden, gevoelens, impliciete verbanden, technieken voor spanningsopbouw: filmmakers en schrijvers maken er allemaal gebruik van om de kijk- of leeservaring te sturen. Wat is het effect van deze keuzes op de kijker, de lezer? Waarom voel je je ongemakkelijk of enthousiast bij een bepaald beeld of bepaalde woordkeuze? Waarom wordt het verhaal in deze volgorde verteld? Door zulke vragen te beantwoorden, geven leerlingen betekenis aan de verhalen die ze zien, lezen, maken en schrijven, waarbij ze een kritische blik op film en teksten ontwikkelen.

Deze tekst is afkomstig uit het artikel De kracht van film, dat ik geschreven heb voor de vakpagina Film en Nederlands. Ik ben ontzettend trots dat ik mee heb mogen werken aan deze betekenisvolle vakpagina. 

Film geeft leerlingen en mij handvatten waar woorden tekort schieten. Na jarenlang al met film in mijn lessen te hebben gewerkt, heb ik in 2023-2024 met succes en heel veel plezier de post-hbo opleiding On the movie gevolgd en afgerond. 

Ik heb ook mee mogen werken aan het kwaliteitskader voor filmeducatief lesmateriaal en de handreiking voor burgerschapsonderwijs in het vo. Twee publicaties die laten zien hoeveel filmeducatie voor het onderwijs betekent. Voor Filmhub Oost heb ik een webinar ‘Film & Taal’ opgenomen. 

Bij Filmhub Midden ben ik filmdocent in residence. Vanuit die functie werk ik mee aan onderwijskundige filmprojecten die taal- en leesbevorderend werken en zet ik mij in voor een duurzame samenwerking met bibliotheken. 

ga hier naar de website van netwerk filmeducatie